SZS – Zarys dziejów

ZARYS DZIEJÓW SZKOLNEGO ZWIĄZKU SPORTOWEGO
W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM
1953-2003

Janusz Nowakowski
Prezes Śl SZS w Katowicach
W dniu 25 lutego 1953 roku Główny Komitet Kultury Fizycznej podjął decyzję o utworzeniu organizacji sportowej młodzieży szkół zawodowych o nazwie „ZRYW”. W kwietniu tego roku ówczesna Dyrekcja Okręgowa Szkolnictwa Zawodowego (DOSZ) w Katowicach powołała komisję organizacyjną nowego Zrzeszenia, a kilkanaście dni później na walnym zgromadzeniu przedstawicieli szkół zawodowych wybrano okręgowe władze Zrzeszenia Sportowego „ZRYW” w Katowicach.
Tak więc rok 1953 został umownie uznany za początek historii Szkolnego Związku Sportowego, który oficjalnie powstał w cztery lata później, ale wpełni kontynuował dorobek „Zrywu” łącząc go z bogatymi tradycjami i osiągnięciami sportu szkolnego organizowanego w SKS szkół ogólnokształcących i liceach pedagogicznych. Współzalożycielami „Zrywu” w regionie byli między innymi: Oskar Dechow, Józef Drożdż, Tadeusz Drzymała, Roman Kocemba, Karol Krawczyk, Franciszek Kamiński i Walerian Nardelli, a Szkolnego Związku Sportowego: Mikołaj Bańczyk, Władysław Czarniecki, Zygmunt Jelito, Marian Kulik, Adam Ślęczkowski i Hubert Uramowicz.
Myśl powołania na Śląsku własnych struktur sportu szkolnego była już w latach międzywojennych bardzo silna. Od roku 1930 działa MKS Chorzów, powstaje z inicjatywy Władysława Babireckiego MKS Tarnowskie Góry, rozpoczynają działalność kluby gimnazjalne w Będzinie, Bielsku-Białej, Częstochowie, Katowicach, Mysłowicach, Rybniku i Sosnowcu. W pierwszych latach powojennych sport szkolny w tych środowiskach odbudowywał się wprawdzie z trudem, ale stosunkowo szybko. Nawiązując do tych inicjatyw i tradycji lat trzydziestych powstają również silne kluby szkolne i międzyszkolne w Bytomiu (SKS „Sztubak”), Cieszynie, Dąbrowie Górniczej, Gliwicach, Lublińcu, Myszkowie, Pszczynie, Raciborzu, Rudzie Śląskiej, Zabrzu (SKS „Alfa” i „Olimpia”) oraz w Zawierciu.
Od 1957 roku, kiedy rozpoczął działalność Szkolny Związek Sportowy prezesurę Zarządu Wojewódzkiego SZS w Katowicach obejmuje i pełni w latach 1957-1960 Bogusław Jakubowicz, a po nim kolejno: Józef Suckel (1960-1966), Tadeusz Patys (1966-1973), Marian Rauszer (1973-1980), ponownie Tadeusz Pałys (1980-1983), Norbert Gorol (1983-1990) i od 25 marca 1991 roku Janusz Nowakowski, kierując jednocześnie organem wykonawczym Zarządu od l lutego 1963 roku w randze wiceprezesa, wcześniej tą funkcję pełnił Walerian Nardelli (1957-1962).
Wojewódzkiej Komisji Rewizyjnej SZS przewodniczyli kolejno: Władysław Czarniecki, Józef Rygielski, Ludwik Wojcik, Hubert Uramowicz i od 1988 roku Stanisław Bogusz. Funkcje kierownicze we władzach centralnych SZS z regionu śląskiego pełnili: wiceprezesów Zarządu Głównego SZS Janusz Nowakowśki (1984-1996), Wojciech Tobolewski (1984-1992) i aktualnie od 2000 r. Jerzy Pośpiech. Przewodniczącymi Głównej Komisji Rewizyjnej SZS byli: Franciszek Kamieński i Władysław Czarniecki, zaś wiceprzewodniczącym Zygmunt Jelito.
Ważną funkcją wykonawczą w strukturach SZS spełnia biuro. W jego składzie osobowym Wanda Kalisz posiada najdłuższy staż pracy (49 lat), a stanowisko głównej księgowej pełni od 1961 roku. Dzialalnością merytoryczną biura w latach 1957-1992 kierowali: Roman Kocemba, Roman Szeląg, Ludwik Biegasik, Lucjan Wrzask, a od 1993 Mieczysław Mielcarek.
W roku 1975 po wprowadzeniu zmian w podziale administracyjnym kraju, powstają nowe Wojewódzkie Szkolne Związki Sportowe w Bielsku-Białej i Częstochowie. Pełnomocnikiem Zarządu Głównego SZS dla ich powołania zostaje Janusz Nowakowśki, członek kierownictwa władz centralnych SZS.
I tak w Zarządzie Wojewódzkim SZS w Bielsku-Białej, funkcję prezesa z wyboru kolejno sprawowali: Zdzisław Rabicki, Józef Sączek oraz od 1992-1998 Jan Mazur, który w latach 1975-1991 pełnił obowiązki urzędującego wiceprezesa.
W województwie częstochowskim Zarządem SZS kierowali: Kazimierz Turek, a następnie Wojciech Tobolewski, zaś pracą biura: Zdzisław Pietrzyk (urzędujący sekretarz), a od 1985 r. do 1998 r. Jan Sikorski (urzędujący wiceprezes).
W grudniu 1998 roku struktury wojewódzkie SZS w Bielsku-Białej i Częstochowie w wyniku kolejnej reformy terytorialnej kraju ulegly rozwiązaniu.
W trybie statutowym zwołany w dniu 27 lutego 1999 r. – w nowych granicach administracyjnych – Nadzwyczajny Wojewódzki Zjazd SZS w Katowicach, wprowadza zmianę nazwy (Śląski Szkolny Związek Sportowy) i obszaru działania Stowarzyszenia oraz uzupełnia skład osobowy Zarządu o przedstawicieli SZS zlikwidowanych województw. Suma doświadczeń struktur SZS połączonych województw pozwoliła na szybkie wdrożenie zintegrowanego programu o znacznie większym zasięgu w nowopowstałym Województwie Śląskim (36 powiatów, 167 gmin). Znaczny dorobek i sukcesy sportowe młodzieży szkolnej regionu śląskiego w granicach administracyjnych województwa przed i po kolejnych reformach, pozwalają wyrazić uzasadniony pogląd, że o Szkolnym Związku Sportowym, jego wiodącej roli oraz bardzo wysokiej pozycji w kraju (zwycięstwa w Ogólnopolskich Igrzyskach Młodzieży Szkolnej, osiągnięcia reprezentantów klubów SZS w Mistrzostwach Polski, Europy, Świata i Igrzyskach Olimpijskich) decydowali zawsze i decydują dziś, oddani nauczyciele wychowania fizycznego, trenerzy, działacze i zawodnicy SZS, których wymienić nie sposób w tym krótkim szkicu historycznym. Mnogość faktów, zdarzeń i różnorodność ich biografii wymaga odrębnych opracowań. Lata po 1957 roku, od kiedy działa Szkolny Związek Sportowy, zostały już w dość licznych materiałach opisane i opublikowane, powstają nowe, w tym prace magisterskie, a nawet dysertacje doktorskie. Na kolejnych wojewódzkich zjazdach SZS dokonywano szczegółowego oglądu osiągnięć i zmian zachodzących w programie SZS, formułując wnioski dla przyszłości wiążącej się ze stale zachodzącymi prze mianami cywilizacyjnymi. Gromadzone materiały zjazdowe, dokumenty, analityczne sprawozdania, wyniki współzawodnictwa sportowego szkół i klubów SZS oraz opracowania programowe stanowią bogate źródlo historii Szkolnego Związku Sportowego w regionie śląskim.
Zgodnie z zapisem w statucie Szkolnego Związku Sportowego Uchwałą Krajowego Zjazdu, Godność Honorowego Członka Związku w różnych okresach kadencyjnych otrzymali: Władysław Czarniecki, Józef Drożdż, Zygmunt Jelito, Franciszek Kamiński i w roku 2000 autor niniejszego opracowania.
Dziś, obok wyżej prezentowanych naszych działaczy SZS szczebla wojewódzkiego i centralnego, od wielu lat służą swoim bogatym doświadczeniem i wiedzą w strukturach SZS, między innymi tacy zasłużeni ANIMATORZY SPORTU SZKOLNEGO jak. Kazimierz Domagała, Czesław Dorre, Marian Gębarski, Tadeusz Glos, Urszula Grzonka, Marek Jabczyk, Serafin Janik, Janusz Karbowski, Henryk Kluska, Maria Kobyniewicz, Andrzej Kodura, Henryk Kopeć, Barbara Korpulska, Gabriela Kulawik, Janusz Maciula, Tadeusz Maciejczyk, Renata Majka, Ryszard Mastrzykowski, Wojciech Nazarko, Józef Niesyto, Eugeniusz Olszewski, Aleksandra Pustołka, Kazimierz Siciak, Tadeusz Skowron, Jerzy Smosarski, Stanisław Sych, Dorota Szczęsny, Sławomir Szwed, Boguslaw Szymczyk, Karol Szynol, Marian Tokarz, Jerzy Wacławik, Jan Widera, Sławomir Wilk, Wojciech Witkowski, Andrzej Zieliński oraz znakomita grupa TERENOWYCH LIDERÓW, pełniąca aktualnie funkcję Rejonowego Organizatora Sportu Szkolnego: Stefan Adamczyk, Jerzy Ciałoń, Stanisław Dudek, Henryk Furczy k, Marek Kry-chowski, Jacek Markowski, Krystian Michalski, Grzegorz Miler, Krzysztof Nowosielski, Janusz Obarymski, Wiesław Prymaczenko, Andrzej Ścierko, Jan Sikorski. Marek Wdowski, Edward Wolny i Józef Żołnierski.

Katowice, czerwiec 2003 r.